آیا کولیت عصبی با رژیم غذایی کنترل می شود؟ 

کولیت عصبی همان سندروم روده تحریک‎پذیر است. از آن به عنوان یکی از شایع‎ترین بیماری‎های دستگاه گوارش یاد می‎شود. در این حالت، شدت و میزان حرکات غیر ارادی روده‎ها تغییر خواهد کرد. این امر سبب بروز عوارضی مانند اسپاسم و گرفتگی عضلات روده شده  و یا بیمار را با اسهال و یبوست مواجه می‌کند. نمی‎توان گفت راه‎حل موثری برای معالجه آن وجود دارد، یعنی دارو و یا راه‎حل شناخته‎شده پزشکی وجود ندارد که برای همیشه بیمار را از شر آن خلاص شود.

البته با خواندن این مطلب نباید نگران شوید. شما می‎توانید با رعایت راهکارهای ساده، اما موثر عوارض این بیماری را کاهش داده و زندگی عادی خود را نیز داشته باشید. شاید بپرسید آیا ابتلا به این بیماری، منجر به سرطان روده و دستگاه گوارش خواهد شد؟

خوشبختانه پاسخ این سوال منفی است. این بیماری شاید برای زمان‎هایی روند زندگی شما را مختل سازد، اما خطر بروز سرطان را افزایش نخواهد داد. حتما نفس عمیقی کشیده‎اید و خیالتان کمی راحت شد. شنیدن نام سرطان کافی است تا برای لحظاتی در زمان و مکان گم شویم. اما باید بیماری را جدی بگیرید و عزم خود را برای کنترل آن جزم نمایید. عوارض ناشی از این بیماری، می‎تواند جدی باشد.

علائم کولیت عصبی را بشناسید.

از رایج‌ترین علائم کولیت عصبی به موارد زیر اشاره شده است:

آیا استرس در بروز کولیت عصبی موثر است؟

یکی از مهمترین عواملی که شما را در معرض کولیت عصبی قرار می‌دهد، استرس است. استرس‌های شدید روحی خطر بروز آن را شدت خواهد داد. به نظر شما، اول به سندروم روده تحریک‎پذیر مبتلا شده‎اید و بعد استرس گرفتید؟ ویا اول دچار اضطراب شدید و بعد به کولیت عصبی دچار شده‎اید؟ پاسخ به این سوال سخت و گیج‎کننده است. اما وجود  هر یک، دیگری را تحریک خواهد کرد. استرس را نمی‎توان از زندگی مدرن امروزی حذف کرد، فقط باید تلاش کنید آن را مدیریت نمایید.

مغز و اعصاب با یکدیگر همکاری کرده تا بدن را کنترل ‎کنند. آنها برای فعالیت خود نیازی به تصمیم شما نداشته و به طور خودکار وظایف خود را انجام می‎دهند. این سیستم به دو بخش پاراسمپاتیک و سمپاتیک تقسیم می‎شود. در برخی منابع، قسمت سومی نیز برای آن در نظر گرفته می‎شود که وظیفه کنترل فعالیت‎های سیستم‎ گوارشی را دارند.

چگونه کولیت عصبی و استرس بر یکدیگر تاثیر می گذارند؟

سیستم‌های سمپاتیک و پاراسمپاتیک معمولاً همزمان با هم کار می‌کنند. سیستم پاراسمپاتیک به عنوان سیستم "استراحت و هضم"  معرفی شده است. این سیستم عملکردهای بدن مانند دفع ادرار، مدفوع، هضم، تولید اشک و بزاق را کنترل می‌کند.  به طور خلاصه ، بسیاری از عملکردهای مختلف بدن از طریق آن اداره می‌شود.  

سیستم عصبی سمپاتیک طرف "جنگ ( هیجان) یا گریز"  در بدن است. استرس و اضطراب این سیستم را فعال می‌کند. بواسطه آنها یک واکنش زنجیره‌ای از ترشح هورمون در بدن ایجاد خواهد شد، به همین دلیل سرعت ضربان قلب افزایش می‎یابد، خون بیشتری به ماهیچه‎ها می‎رسد  و روند هضم معده  کند یا حتی متوقف خواهد شد.

براساس تحقیقات، ابتلا به کولیت عصبی منجر به اختلال در تعادل بین مغز و روده می‌شود.  این امر زمینه را برای بروز اضطراب در بدن فراهم کرده و در نتیجه بیش فعالی روده را تحریک خواهد کرد.  در پی آن فرد به اسهال و ورم معده  مبتلا خواهد شد. در شرایطی  دیگر ، سیگنال‌های مغزی کم کار هستند و ممکن است  حرکت روده کند شود. این امر زمینه را برای بروز  یبوست ، نفخ و ناراحتی شکمی فراهم خواهد کرد.

چرا استرس بر عملکرد روده ها تاثیر گذاشته و شدت کولیت عصبی را افزایش می دهد؟

بدن همواره تلاش می‎کند خود را در یک حالت ثابت و پایدار حفظ نماید. پس از اینکه استرس به پایان می‎رسد، بدن نیز سعی می‎کند ترشح هورمون‎ها را به حد طبیعی بازگرداند، اما زمانی که فرد با استرس مزمن مواجه است، بدن نمی‎تواند به شرایط پایدار خود برسد. افراد مبتلا به کولیت عصبی، بیش از دیگران در معرض چنین شرایطی قرار دارند.

استرس روده را فرسوده  کرده و باعث ترشح بسیاری از هورمون‌ها از جمله فاکتور آزاد کننده کورتیکوتروپین CRF) ) می‌شود. این هورمون با باکتری‌های سالم روده در ارتباط است که عملکرد روده را حفظ می کنند. میزان اضافی آن پاسخ ایمنی بدن را فعال  خواهد کرد. اگرچه ممکن است این امر به نظر خوب برسد، اما فعالیت ایمنی بدن می‌تواند اثرات مخربی داشته باشد ، این شرایط زمانی رخ می‌دهد  که شخص واکنش آلرژیک شدیدی نسبت به غذای سالم دارد.

استرس مزمن باعث عدم تعادل باکتری‌های روده‌ایی می‌شود، این امر منجر به  بیماری  دیس بیوزیس خواهد شد. این بیماری می‌تواند شرایط را برای بیماران مبتلا به سندروم روده تحریک پذیر سخت‌تر کند.

تاثیرات استرس بر کولیت عصبی

استرس به شیوه‌های زیر بر کولیت عصبی تاثیرگذار خواهد بود:

برای کاهش استرس بر کولیت عصبی چکار کنیم؟

در اولین قدم باید منبع استرس را شناسایی کرده  و اقدام به حذف و کنترل آن نمایید. اگر بدانید علت اضطراب چیست، راحتر می‎توانید با آن مقابله کنید.

در شرایط دیگر، بهتر است با تکنیک‌هایی که منجر به آرامش شما می‎شوند، آشنا شده و آنها را یاد بگیرید. از جمله آنها تنفس عمیق است. این امر سبب می‎شود تا اکسیژن بیشتری دریافت نمایید و در نتیجه مغز، اعصاب، قلب و عضلات فشار کمتری را حس خواهند کرد.

داشتن یک برنامه ورزشی مناسب نیز تا حدود زیادی با کاهش استرس و عوارض ناشی از آن کمک خواهد کرد.

منشاء بسیاری از استرس‌ها، کمبود خواب، دیر خوابیدن و دیر بیدار شدن است. زمان خواب شبانه را تغییر ندهید. بدن برای ریکاوری و به دست آوردن انرژی، به استراحت نیاز دارد. هرگز گمان نکنید، خواب نیمروزی می‎تواند جایگزین خواب شبانه باشد.

دیر وقت خوابیدن را فراموش کنید و سعی کنید صبح‎ها به موقع از خواب برخیزید. تنظیم ساعات خواب به کارکرد بهتر مغز و سیستم عصبی کمک خواهد کرد.

چه عواملی دیگری باعث بروز کولیت روده می شوند؟

از موارد زیر به عنوان دلایل شناخته شده بروز کولیت عصبی یاد می‎شود:

سطح غیر طبیعی سروتونین در روده بزرگ. این امر بر میزان حرکات روده تاثیر خواهد گذاشت.  سروتونین ماده‎ای است در مغز ترشح  شده  و در پلاکت‎های خون و روده یافت می‎شود. این ماده وظیفه انتقال سیگنال‌ها بین سلول‎های عصبی را دارد. این ماده اشتها را تنظیم کرده و به هضم غذا کمک می‎کند. سطح آن در بدن بر افسردگی نیز تاثیر خواهد داشت.

اسپاسم روده بزرگ که زمینه را برای گرفتگی‎های دردناک در این ناحیه مهیا خواهد کرد.

بیماری سلیاک، نیز باعث آسیب روده شده و کولیت عصبی را منجر می‎شود. از سلیاک به عنوان یک بیماری مزمن گوارشی یاد می‎شود. این بیماری مانع از جذب مواد مغذی در بدن  خواهد شد. در طی آن پرزهایی که در روده موجود دارند، آسیب می‎بینند. به همین دلیل بدن با کاهش جذب مواد مغذی مواجه خواهد شد.

آیا با رژیم غذایی می توان کولیت عصبی روده را کنترل کرد؟

توجه به رژیم غذایی و سبک زندگی، تاثیر بسزایی در کنترل عوارض کولیت عصبی خواهد داشت. برخی در طی این بیماری اسهال را تجربه کرده و برخی دیگر گرفتار یبوست می‎شوند. شاید به ظاهر وجود این عوارض چندان جدی و مهم نباشد، اما در طولانی مدت فرد را با مشکلات جدی مواجه خواهد کرد. برای مثال اسهال شدید می‎تواند بدن را با خط کم آبی مواجه سازد. کم آبی به نوبه خود دارای عوارض دیگری در بیمار خواهد شد. یبوست نیز در دراز مدت سبب بیماری‎های دیگری نظیر افتادگی مثانه، رحم، شقاق و بواسیر خواهد شد. به همین دلیل توجه به رژیم غذایی برای درمان و کنترل کولیت عصبی مهم است.

گرفتگی و درد شکم ناشی از این بیماری، فعالیت‎های روزمره بیمار را مختل خواهد کرد. مداخله پزشکی برای درمان سندروم روده تحریک‌پذیر مهم است، اما آیا می‎دانید با رعایت رژیم‌های خاصی ممکن است علائم  بیماری در شما  بهبود یابد؟ برای کاهش علائم ناراحت کننده،  در پی یافتن یک برنامه رژیمی سالم بوده تا به این طریق برای داشتن زندگی سالم تلاش کنید.

برای کنترل کولیت عصبی چی بخوریم؟

در اولین قدم برای کنترل کولیت روده، به سراغ رژیم‎های غذایی بروید که سرشار از فیبر هستند. فیبرها به صورت محلول و نامحلول در آب هستند. وجود هر دو نوع آن به دستگاه گوارش کمک می‎کند تا عملکرد بهتری داشته باشند. به طور کلی توصیه می‎شود یک فرد بالغ به طور روزانه حدود 20 تا 35 گرم فیبر دریافت کند. البته میزان دریافت آن به سن، جنسیت و  وضعیت سلامتی بستگی خواهد شد. 

این مواد به مدفوع حجم داده و باعث حفظ قوام آن خواهند شد. همچنین آنها حرکات روده را به خوبی تنظیم خواهند کرد. فیبر را می‎توانید از طریق مصرف غلات، میوه و سبزیجات تامین نماید. برخی افراد با مصرف غلات دچار نفخ خواهند شد، اگر شما هم با چنین مشکلی مواجه هستید، بهتر است به جای غلات از میوه و سبزیجات تازه استفاده نمایید.

آیا مصرف فیبر در رژیم غذایی می تواند کولیت عصبی را بدتر کند؟

مصر فیبر در رژیم غذایی توصیه شده است، اما برخی افراد با مصرف مکرر آنها دچار نفخ و اسهال می‎شوند. در این شرایط باید گفت که مصرف فیبر، شرایط را برای بیماران کولیت عصبی بدتر خواهد کرد و باید به فکر تغییر برنامه غذایی خود باشند. توصیه می‎شود قبل از اینکه اقدام به حذف فیبر نمایید، مصرف برخی مواد غذایی مانند سیب ، توت ، هویج و بلغور جو دوسر را امتحان کنید.

برای کنترل عوارض سندروم روده تحریک پذیر گلوتن را حذف نمایید.

گلوتن نوعی پروتئین است که در محصولات دانه‌ای ( تهیه شده از غلات)  مانند نان و ماکارونی یافت می‎شود. این پروتئین می‎تواند به روده افرادی که توانایی تحمل گلوتن را ندارند، آسیب برساند. افرادی که به این حساسیت دچار هستند بیش از دیگران در خطر ابتلا به کولیت عصبی قرار می‎گیرند. در چنین شرایطی، رژیم بدون گلوتن ممکن است علائم را کاهش دهد.

از برنامه رژیم غذایی خود جو ، چاودار و گندم را حذف کنید تا ببینید آیا مشکلات دستگاه گوارش شما بهبود می‌یابد یا خیر؟ اگر به خوردن  نان و ماکارونی علاقمند هستید ،  بهتر است از انواع  بدون گلوتن این  محصولات استفاده نمایید.

برای کنترل عوارض کولیت غذاهای محرک را پیدا کنید؟

از آنجا که علت اصلی بروز کولیت عصبی به درستی شناخته شده نیست، بنابراین نمی‎توان یک روش پزشکی شاخص و واحدی را برای درمان همه بیماران تجویز کرد و به کار بست. ممکن است برای یک نفر غذایی منجر به کاهش عوارض شود و در عین حال  مصرف همان غذا برای شما، بیماری را شدت دهد. به همین دلیل از بیماران تقاضا می‎شود تا یک لیست غذایی داشته باشند. در  این لیست غذاهایی را ثبت کنید که مصرف آنها شرایط شما را بدتر کرده است. این لیست را همواره داشته باشید تا در ملاقات‎هایی که با پزشک دارید، از آن استفاده نمایید.

برخی از مواد غذایی هستند که مصرف آنها برای بیماران مبتلا به کولیت عصبی توصیه نمی‎شود:

آیا بیماران کولیت عصبی می توانند غذاهای سرخ شده بخورند؟

اگر به کولیت عصبی مبتلا هستید، بهتر است به سراغ غذاهای سرخ شده مانند مرغ سوخاری، سیب زمینی سرخ شده و ... نروید. این نوع از خوراکی‌ها در سطح بسیار بالایی دارای چربی هستند و می‎توانند شرایط بیمار را بدتر کنند. زمانی که غذا را با روغن سرخ می‎کنید، ترکیب شیمیایی غذا تغییر خواهد کرد. این امر سبب می‎شود تا هضم آن دشوارتر شده و در نتیجه دستگاه گوارشی باید تلاش بیشتری برای هضم، جذب و دفع آنها نماید. به همین دلیل از بیماران درخواست می‎شود تا از سایر روش‎های آشپزی مانند کباب و یا بخارپز کردن استفاده نمایند.

مصرف غذاهای فرآوری شده  نیز در این بیماران باید محدود و قطع شود. آنها به مقدار زیادی دارای نمک، قند، چربی و مواد نگهدارنده هستند. در واقع در این نوع از غذاها همه آن چیزهایی که سبب تحریک کولیت عصبی می‎شود، وجود دارد. علاوه‎بر این مصرف این غذاها ریسک بروز بیماری‎های زیر را افزایش خواهد داد:

به همین دلیل توصیه می‌شود از غذاهای تازه خانگی استفاده نمایید.