اسهال نوزاد چگونه رخ می‌دهد؟

بسته به نوع غذایی که به نوزاد خود می‌دهید (شیرخشک، شیر مادر یا غذای جامد) ممکن است شکل، بو و رنگ‌های مختلفی از مدفوع را در پوشک او مشاهده کنید. معمولاً مدفوع نوزاد از مدفوع بزرگسالان رقیق‌تر است. همچنین غیرطبیعی نیست که گاهی از حالت همیشگی خودش هم رقیق‌تر شود.

تشخیص مدفوع طبیعی از اسهال نوزاد بنا به شرایط کمی سخت است. ولی اگر مدفوع نوزاد به طور ناگهانی بسیار رقیق و آبکی شد یا حجم آن افزایش پیدا کرد، احتمالاً دچار اسهال شده. اسهال در نوزادان و کودکان بنا به دلایل مختلفی پدید می‌آید.

 

روش تشخیص اسهال در نوزادان و کودکان

مدفوع نوزاد می‌تواند قهوه‌ای، زرد یا سبز به نظر برسد. حالت آن نیز ممکن است کمی آبکی، نرم، خمیری یا به هر شکل دیگری باشد. یک نوزاد ممکن است در طول روز یک یا دو پوشک مصرف کند یا تعداد بیشتر. آنچه معمولاً در پوشک فرزند خود مشاهده می‌کنید، بستگی به رژیم غذایی و سن او دارد.

اسهال کودک معمولاً:

نوع مدفوع نوزادان وابسته به غذایی است که آنها می‌خورند:

شیر مادر

اگر به کودک خود شیر مادر می‌دهید، مدفوع نوزاد شما زرد، آبکی و همراه تکه‌های دلمه‌ای یا دانه است. این امری طبیعی است. ولی از آنجایی که این مدفوع نیز بسیار رقیق و آبکی است، تشخیص آن از اسهال نوزاد کمی سخت می‌شود.

شیرخشک

اجابت مزاج نوزادانی که با شیرخشک تغذیه می‌شوند، به زنگ بژ مایل به قهوه‌ای است. مدفوع این نوزادان معمولاً سفت‌تر و غلیظ‌تر از نوزادانی است که شیر مادر می‌خورند. از این روی تشخیص اسهال از حالت طبیعی مدفوع در این کودکان آسان‌تر است.

ترکیب شیر مادر و شیرخشک

اگر فرزند خود را گاهی با شیر مادر و گاه با شیرخشک تغذیه می‌کنید، مدفوع او نیز ترکیبی از دو حالت ذکرشده خواهد بود. پس از گذشت مدتی شما می‌توانید حالت نرمال و طبیعی مدفوع نوزاد خود را بشناسید. که در این صورت با بروز مشکلاتی چون اسهال، می‌توانید آن را راحت‌تر تشخیص دهید.

حالت طبیعی مدفوع در کودکان و نوزادان، طیف وسیعی دارد. تنها زمانی جای نگرانی وجود دارد که تغییر محسوسی را در حالت طبیعی مدفوع نوزاد خود مشاهده کنید. اگر یک بار حالت مدفوع او رقیق‌تر و آبکی‌تر بود جای نگرانی نیست ولی اگر این اتفاق بار دوم و سوم نیز تکرار شد ممکن است به معنی بروز اسهال باشد.

دلایل اسهال نوزاد چیست؟

دلایل مختلفی به طور عمومی در بروز اسهال کودک نقش دارند، شامل:

دلیل اسهال کودک در تغذیه با شیر مادر

علاوه بر دلایل کلی که عنوان کردیم، نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌شوند ممکن است بنا به دلایل دیگری نیز به اسهال دچار شوند. در ادامه چند مورد از رایج‌ترین این موارد را بررسی می‌کنیم:

دلایل اسهال کودک در تغذیه با شیرخشک

علاوه بر موارد ذکر شده، کودکانی که با شیرخشک تغذیه می‌شوند بنا به دلایل دیگری نیز ممکن است به آلرژی، مشکلات معده و اسهال دچار شوند:

تأثیر اسهال بر نوزادان و کودکان

اسهال باعث می‌شود، بدن نوزاد به حد زیادی آب و مواد معدنی به نام الکترولیت از دست دهد. تداوم این امر ممکن است منجر به کم‌آبی در بدن کودک شود که اصطلاحاً به آن دهیدراته شدن می‌گویند. نوزادان خیلی زود آب بدن خود را از دست می‌دهند، معمولاً یک تا دو روز پس از بروز اسهال. این مشکل ممکن است خطرناک باشد، بنابراین اگر هریک از موارد زیر را در کودک خود مشاهده کردید فوراً او را نزد پزشک ببرید:

برخورد با اسهال نوزاد

معالجه اسهال در نوزادان بیشتر حول محور جلوگیری از بروز کم آبی در بدن آنها است و اگر شدید نباشد می‌شود در خانه نیز آن را مهار کرد:

مرتباً به او غذا بدهید

مهم‌ترین کاری که برای درمان اسهال نوزاد در خانه می‌توانید انجام دهید، غذا دادن به او است. اگر نوزاد شما مدفوع شل یا اسهال دارد، بیشتر به او شیر بدهید، حتی می‌توانید شیر خود را درون بطری ریخته و به این شکل او را تغذیه کنید.

نوزادان خیلی زود آب بدن خود را از دست می‌دهند، به ویژه اگر دچار اسهال باشند. بنابراین شیر دادن به نوزاد خود را به دلایلی چون استراحت معده، متوقف نکنید. کودک شما مایعات بدن خود را از طریق اسهال از ست می‌دهد و نیاز به مایعات بیشتری دارد تا دهیدراته نشود.

با دکتر مشورت کنید

اگر مرتباً به کودک خود شیر می‌دهید و او به خوبی غذا می‌خورد احتمالاً دیگر نیازی به محلول‌هایی مانند پدیالیت ندارد، مگر اینکه پزشک مصرف آن را برای نوزادتان تجویز کرده باشد.

شیر مادر حاوی مواد مغذی و مؤثری است که کودک برای جایگزینی آنچه حین اسهال از دست داده، به آن نیاز دارد. همچنین آنتی‌بادی‌های موجود در شیر مادر به نوزاد کمک می‌کنند تا در برابر انواع عفونت و بیماری‌ها مقاوم شده و با آنها مبارزه کند.

اگر با شیشه به نوزاد خود شیر می‌دهید، نباید محلول شیرخشک یا شیر مادر را برای رساندن مایعات بیشتر، با آب رقیق کنید. در این دوران دقیقاً به همان شکلی که قبلاً نوزاد خود را شیر می‌دادید عمل کنید. فقط ممکن است نیاز باشد محلول‌هایی مانند پدیالیت را در صورت تجویز پزشک به کودک خود بدهید.

همچنین اگر اسهال به دلیل بروز عفونت رخ داده باشد، ممکن است پزشک، برای کودک شما آنتی‌بیوتیک تجویز کند. در چنین شرایطی باید از دریافت داروهای بدون نسخه پرهیز کنید. از طرفی داروهای ضد اسهال ممکن است برای بچه‌ها آسیب‌زا باشند، پس این مورد داروها اصلاً پیشنهاد نمی‌شوند.

مراقب پوست کودک باشید

پوشک‌های مرطوب و کثیف می‌توانند پوست کودک شما را تحریک کرده و منجر به بروز بثورات پوستی شوند. بنابراین پوشک‌های کثیف را زود به زود عوض کرده و سعی کنید ناحیه پوشک را کاملاً خشک و تمیز نگه دارید.

استفاده از پودر بچه یا لوسیون ها و کرم‌های مخصوص پس از پوشک می‌تواند تسکین‌دهنده باشد. این مواد همچنین لایه‌ای محافظتی روی پوست کودک ایجاد می‌کنند. بهتر است جهت جلوگیری از انتشار آلودگی و میکروب، هربار دست های خود را به خوبی بشویید.

مراقب کم آبی بدن نوزاد باشید

نسبت به موارد ذکرشده در بالا درباره کم آبی بدن هوشیار باشید و به وضعیت کودک خود دقت کنید. اسهال شدید که منجر به بروز کم آبی در بدن نوزاد می‌شود ممکن است نیاز به درمان از طریق تزریق مایعات داخل وریدی (IV) در بیمارستان داشته باشد.

بهداشت را رعایت کنید

اسهالی که کودک شما به آن دچار شده، ممکن است واگیردار باشد یا نه. بهتر است جهت جلوگیری از سرایت این مشکل به سایر اعضای خانواده، هر بار پس از تعویض پوشک، دستان خود را به خوبی بشویید و به دیگر اعضای خانواده نیز بگویید همین کار را انجام دهند.

با پزشک تماس بگیرید اگر:

اسهال در نوزادان و کودکان می‌تواند خطرناک باشد. چون سبب بروز کم آبی و کاهش وزن در آنها می‌شود. شل شدن گاه و بی‌گاه مدفوع نوازد طبیعی است ولی اگر این اتفاق چند بار پشت سر هم رخ داد ممکن است خطرناک باشد، با پزشک خود تماس بگیرید اگر:

نکات دیگر در خصوص بروز اسهال در نوزادان

اسهال کودکان بسیار شایع است، به حدی که طبق اعلام مرکز مهار بیماری هر ساله، تقریباً ۱.۷ میلیارد مورد کودک زیر پنج سال به اسهال دچار می‌شوند. نوزادان و کودکان تقریباً دو بار در سال، یک دوره اسهال را تجربه می‌کنند.

این مشکل هم بر نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند تأثیر دارد هم آنهایی که شیرخشک می‌خورند و حتی نوزادانی که ترکیبی از این دو را مصرف می‌کنند. درواقع هر سه مورد دچار اسهال می‌شوند ولی تفاوت‌هایی بین آنها وجود دارد.

مطالعات نشان داده، کودکانی که از شیر مادر تغذیه می‌شوند، بسیار کمتر از کودکانی که شیرخشک می‌خورند، به اسهال دچار می‌شوند. این مورد به دلیل وجود آنتی‌بادی‌هایی در شیر مادر است که بدن کودک را در برابر اسهال و سایر بیماری‌ها محافظت کرده و تقویت می‌کند.

به علاوه، کودک در دوران شیرخوارگی بسیار بیشتر در معرض ارگانیسم‌هایی است که در غذا و آب وجود دارند و می‌توانند منجر به عفونت معده و اسهال شوند. هرچه کودک بیشتر شیر بخورد، کمتر در خطر ابتلا به بیماری قرار دارد. شیردهی با شیر مادر از شیردهی ترکیبی بهتر و شیردهی ترکیبی نیز از شیردهی با شیرخشک بهتر است.

درباره کولیک بیشتر بدانید

یکی از مواردی که اسهال و وجود خون در مدفوع کودک، نگران‌کننده است و باید به پزشک اطلاع داده شود، کولیک نوزاد است. کودک تازه زاده‌شده بنا به دلایل زیادی در طول شبانه روز گریه می‌کند. مانند گرسنگی، دل درد، نیاز به تعویض پوشک یا تشنگی و...

ولی گاهی میزان و شکل گریه کردن او تغییر می‌کند. او در طول ساعات مشخصی از هر روز یا هنگام غروب شروع به گریه کرده و علائم دیگری نیز بروز می‌دهد:

تعریف کولیک

لازم است بدانید کودکی که اغلب کلافه یا ناراحت است لزوماً کولیک نوزاد ندارد. کولیک اصطلاحی است برای توصیف نوزادی که سالم است و تغذیه خوبی دارد ولی دوره‌های پایدار و تقریباً قابل پیش‌بینی گریه شدید و غیرقابل تسکین را تجربه می‌کند.

کسی از علت دقیق کولیک نوزاد آگاه نیست. برخی معتقدند این مورد واکنشی از سیستم هضم نابالغ کودک است. آنها می‌گویند کودک به یک دوره سه ماهه چهارم بیرون از رحم برای رشد نیاز دارد. برخی دیگر نیز اظهار می‌کنند که این امر در نتیجه عدم تحمل لاکتوز در بدن صورت می‌گیرد.

گرچه علت واضح و دقیقی برای بروز کولیک نوزاد وجود ندارد ولی تحقیقات به خوبی نشان داده، نوزادانی که مادران آنها در دوران بارداری سیگار می‌کشیده‌اند، و نوزادانی که در معرض دود هستند، بیشتر به این بیماری دچار می‌شوند.

با دکتر تماس بگیرید اگر:

کولیک به خودی خود، منجر به ایجاد مشکلی در نوزاد نمی‌شود. ولی اگر کودک شما طی این دوره وزن اضافه نکرد یا لاغر شد بهتر است با دکتر در ارتباط باشید. از طرفی با مشاهده برخی موارد چون اسهال و وجود خون در مدفوع نیز باید با پزشک تماس گرفت:

مشکلاتی که نوزاد با آنها دست و پنجه نرم می‌کند

نوزادان به سبب دلایل مختلف بسیار آسیب‌پذیر و ناتوان هستند. ذره‌ای کوتاهی در نگهداری و مراقبت از آنها ممکن است سبب بروز مشکل یا آسیب شود. از جمله مشکلاتی که هر تازه متولد‌ شده‌ای در طول دوره نوزادی خود تجربه می‌کند، اسهال است:

منابع:

 https://www.verywellfamily.com/diarrhea-in-the-breastfed-baby-431632

https://www.webmd.com/parenting/baby/baby-diarrhea-causes-treatment

https://www.webmd.com/parenting/baby/colic-symptoms